Η ιστορία πίσω από τα λογότυπα των Γερμανικών εταιριών αυτοκινήτου


ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟΝ KURT WEIDEMANN, “ΕΝΑ ΚΑΛΟ ΛΟΓΟΤΥΠΟ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙ ΝΑ ΣΚΑΛΙΣΤΕΙ ΣΤΗΝ ΑΜΜΟ, ΜΕ ΤΟ ΔΑΧΤΥΛΟ ΣΟΥ”. ΑΣΧΕΤΩΣ ΠΑΝΤΩΣ ΕΑΝ ΜΙΛΑΜΕ ΓΙΑ ΑΣΤΕΡΙΑ, ΕΛΙΚΕΣ Η ΟΛΟΚΛΗΡΟΥΣ ΘΥΡΕΟΥΣ, ΤΟ ΚΑΘΕ ΛΟΓΟΤΥΠΟ ΚΡΥΒΕΙ ΠΙΣΩ ΤΟΥ ΜΙΑ ΜΟΝΑΔΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ.

  • Μιχαλης Κατωποδης
  • 4/9/2020

Για να είμαστε μάλιστα ειλικρινείς, το πόση σημασία δίνει σήμερα μία σύγχρονη εταιρία στα διακριτικά της δεν έχει καμία σχέση με το τι ίσχυε 100 χρόνια πριν. Τότε δεν υπήρχαν επιτροπές σοφών του marketing, ούτε και στρατηγικές διείσδυσης στην κοινωνία. Ενδεικτικά θα αναφέρουμε πως όταν ιδρύθηκε η BMW και έβγαλε την πρώτη της διαφήμιση, οι Βαυαροί δεν είχαν καν νιώσει την ανάγκη να σχεδιάσουν και να χρησιμοποιήσουν κάποιο λογότυπο!

Κάτι που θα πρέπει να σημειώσουμε, επίσης, είναι ότι τα λογότυπα, σε πολλές εταιρίες, δεν ενέχουν θέση ιερού δισκοπότηρου. Κατά καιρούς έχουν αλλάξει και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό που θα μπορούσε να προκαλέσει νευρικό κλονισμό σε κάθε νέας κοπής στέλεχος, υπεύθυνο για τη διατήρηση του brand. Ακόμα όμως και έτσι, είναι οι αυτές μικρές πινελιές που δίνουν το δικό τους στίγμα στην πορεία του χρόνου.

Στην προκειμένη περίπτωση θα ασχοληθούμε με τις ιστορίες που κρύβουν τα λογότυπα των γερμανικών εταιριών αυτοκινήτου, αφήνοντας κατά μέρος Ιταλούς, Γάλλους και όσους άλλους, για μία επόμενη φορά. Υλικό, άλλωστε, υπάρχει πολύ και με μεγάλο ενδιαφέρον.

Audi

Η ιστορία της Audi είναι λίγο πιο σύνθετη, σε σχέση με αυτή άλλων κατασκευαστών. Ξεκινάει κάπου το 1899, από τον August Horch, ένα μηχανολόγο μηχανικό που ιδρύει την August Horch & Cie, κατασκευάζοντας αρχικά δικύλινδρα και στη συνέχεια τετρακύλινδρα μηχανικά σύνολα. Αυτό μέχρι το 1909, καθώς μία κόντρα του με το ΔΣ της εταιρίας, τον έκανε να αποχωρήσει από αυτή! Φυσικά, ο Horch δεν έκατσε με σταυρωμένα χέρια αλλά άμεσα ίδρυσε την επόμενη εταιρία του, χρησιμοποιώντας το όνομά του στα λατινικά, “Audi” και επιλέγοντας ένα λογότυπο που δεν έχει καμία σχέση με τους τέσσερις δακτυλίους που γνωρίζουμε σήμερα.

Αυτοί προέκυψαν το 1932, με την όλη ιστορία όμως να έχει τις ρίζες της στο 1929 και τη μεγάλη οικονομική κρίση. Εκεί πολλές εταιρίες αυτοκινήτων χάθηκαν, βουλιάζοντας στα χρέη. Στο κρατίδιο της Σαξονίας, μαζί με την Audi, παρέπαιαν τρεις ακόμη κατασκευαστές, οι Horch, DKV και Wanderer. Υπό τις ευλογίες, λοιπόν, της κρατικής τράπεζας της Σαξονίας, οι τέσσερις αυτοί ενώθηκαν, δημιουργώντας την Auto Union. Και όσο για το λογότυπο, δεν δυσκολεύτηκαν να βρουν κάτι να συμβολίζει τη συνένωση και τους σταθερούς δεσμούς μεταξύ των τεσσάρων εταιριών…

Ιστοριούλα μπόνους, θα πούμε ότι το όνομα Auto Union δεν έμεινε μόνο να μας θυμίζει τα ασημένια βέλη του μεσοπολέμου αλλά συνέχισε μέχρι και το 1968. Την πρώτη Ιανουαρίου του 1969, η Auto Union συνενώθηκε με την NSU, σε μία νέα εταιρία με την ονομασία Audi NSU Auto Union AG. Εκεί άλλαξε και πάλι το λογότυπο, επαναφέροντας το όνομα Audi στο προσκήνιο και αφήνοντας τις NSU και Auto Union στη λήθη του χρόνου.

BMW

Όταν το όνομα BMW συμπεριλήφθηκε για πρώτη φορά στο εμπορικό μητρώο της Βαυαρίας, τον Ιούλιο του 1917, δεν υπήρχε λογότυπο της εταιρείας. Ομοίως και η πρώτη διαφήμιση, που δημοσιεύτηκε τον ίδιο μήνα, δεν παρουσίαζε πουθενά κάποιο σύμβολο ή έμβλημα της BMW. «Εκείνες τις πρώτες ημέρες, το λογότυπο και το νόημά του δεν ήταν καθόλου παρόντα σε ένα ευρύ κοινό, όπως είναι σήμερα, καθώς η BMW δεν είχε τελικούς πελάτες να συναναστρέφεται», εξηγεί ο Fred Jakobs. «Η κύρια δραστηριότητα της ήταν η παραγωγή και συντήρηση κινητήρων αεροσκαφών για τη Γερμανική Πολεμική Αεροπορία».

Η BMW προέκυψε από τη μετονομασία του κατασκευαστή κινητήρων αεροσκαφών Rapp Motorenwerke, που βρισκόταν στο Μόναχο. Παράλληλα βέβαια έκανε πλάνα και για την μελλοντική κατασκευή κινητήρων αυτοκινήτων, γεωργικών μηχανημάτων και σκαφών. Έτσι, όταν στις 5 Οκτωβρίου του 1917 κατέθεσε στο Γερμανικό Αυτοκρατορικό Μητρώο Εμπορικών Σημάτων το πρώτο της λογότυπο, αυτό διατηρούσε το κυκλικό σχήμα του παλιού λογότυπου Rapp.

Ο εξωτερικός δακτύλιος του οριοθετήθηκε από δύο χρυσές γραμμές και έφερε τα γράμματα BMW. Αντίστοιχα για το εσωτερικό απομακρύνθηκε το προφίλ του αλόγου -σημάδι της δύναμης- και το κενό γέμισε από λευκό και μπλε, τα χρώματα του κρατιδίου της Βαυαρίας. Παρά τον αστικό μύθο περί έλικας αεροσκάφους, τα τέσσερα τεταρτημόρια συμβολίζουν την καταγωγή της φίρμας. Και μάλιστα με αντίθετο λευκό-μπλε μοτίβο, καθώς ο τοπικός νόμος περί εμπορικών σημάτων, εκείνη την εποχή, απαγόρευε τη χρήση κρατικών οικοσήμων και άλλων συμβόλων κυριαρχίας στα εμπορικά λογότυπα.

Mercedes-Benz

Το πρώτο αυτοκίνητο, τυπικά, κυκλοφόρησε το σωτήριο έτος 1886. Τρία χρόνια μετά την ίδρυση της εταιρίας Benz & Cie του Carl Benz και τέσσερα χρόνια πριν από την Daimler-Motoren-Gesellschaft (DMG) του Gottlieb Daimler. Παρόλα αυτά, το τριάκτινο αστέρι δεν έλεγε τίποτα σε κανένα, τουλάχιστο μέχρι το έτος 1909. Για την ακρίβεια, άγνωστο τα πρώτα χρόνια ήταν και το όνομα Mercedes, αφού εμφανίστηκε για πρώτη φορά το 1902, μετά το θάνατο του Daimler, ως θυγατρική της DMG. Αυτό που γνωρίζουμε σήμερα ως Mercedes-Benz δεν είναι εκείνη η πρώτη θυγατρική αλλά ουσιαστικά η συνένωση των δύο εργοστασίων, που έλαβε χώρα το 1926.

Αρκετά όμως με την ονομασία. Επιστροφή στο λογότυπο. Τα πρώτα χρόνια της εποποιΐας της αυτοκίνησης, οι δύο εταιρίες είχαν τα δικά τους λογότυπα. Το «Mercedes» εμφανίστηκε ως λογότυπο το 1902 στην εταιρία που προαναφέραμε και έμεινε μέχρι το 1909. Εκεί, οι δύο γιοι του Daimler, Paul και Adolf, ανακάλυψαν μία παλιά καρτ ποστάλ που είχε στείλει ο πατέρας τους στη μητέρα τους, το 1872. Επάνω σε αυτή, σημείωνε με ένα τριάκτινο αστέρι την τοποθεσία του σπιτιού του στη Γερμανία, αναφέροντας ότι μία ημέρα το αστέρι αυτό θα λάμπει επάνω από το εργοστάσιό του, φέρνοντας την ευημερία.

Η DMG το υιοθέτησε ως το λογότυπό της και μάλιστα κατοχύρωσε και ένα τετράκτινο αστέρι, το οποίο όμως ποτέ δεν χρησιμοποίησε. Στις μέρες μας, εάν επισκεφτείτε το site της εταιρίας, θα διαβάσετε ότι το τριάκτινο αστέρι αντιπροσωπεύει την κίνηση της αυτοκινητοβιομηχανίας προς την καθολική μηχανοκίνηση, με τους κινητήρες της να κυριαρχούν στη ξηρά, τη θάλασσα και τον αέρα.

Opel

H opel ξεκίνησε την πορεία της στις 21 Ιανουαρίου του 1862, ως εταιρία κατασκευής ραπτομηχανών. Συνέχισε με την κατασκευή ποδηλάτων, το 1886, ενώ το 1899 κατασκεύασε και το πρώτο της αυτοκίνητο. Τώρα εάν οι αλλαγές στο αντικείμενο της εταιρίας, σε τόσο γρήγορο χρονικό διάστημα, σας φαίνονται υπερβολικές, καθίστε να δείτε τα λογότυπα που έχει κατά καιρούς χρησιμοποιήσει…

Θέλοντας να ταυτίσει τη φίρμα με το όνομά του, ο ιδρυτής της, Adam Opel, επέλεξε ως πρώτο σύμβολο τα αρχικά του, ένα μπρονζέ Α μέσα σε ένα κόκκινο Ο. Αυτό παρέμεινε μέχρι το 1886 όπου άλλαξε παρασάγγας και πρόσθεσε το λεκτικό "Victoria Blitz" από τον «θρίαμβο» που συνοδεύει τα νέα ποδήλατα... Προς τα τέλη του 19ου αιώνα μία ακόμα αλλαγή συντελέστηκε, πηγαίνοντας σε ένα πιο απλό σχεδιαστικό σχήμα. Τρία χρόνια αργότερα, μία ακόμα πλήρης αλλαγή… Ένα μάτι, με το Opel στο κέντρο του, τονίζει τη μετάβαση της εταιρίας στη μηχανοκίνηση. Μέχρι το 1909 -που γίνεται καλλιτεχνικό- και το 1910, που αποκτά δάφνες.

Αλλάζοντας συχνότερα και από τις κυβερνήσεις εκείνης της εποχής, η Opel συνέχισε να πειραματίζεται με τα λογότυπα της μέχρι το 1937, όπου σηματοδοτήθηκε η επόμενη μεγάλη αλλαγή. Ένας κύκλος όπου στο κέντρο του εμφανιζόταν ένα κινούμενο, αεροδυναμικό σώμα (Zeppelin ή σφαίρα, κατά κάποιους). Αυτό άντεξε 10 ολόκληρα χρόνια(!) μέχρι να αρχίσουν και πάλι οι αλλαγές. Σταθερός ο κύκλος, εναλλασσόμενο το εσωτερικό θέμα, μέχρι που κάποια στιγμή, το 1964, εμφανίστηκε ο κεραυνός. Αυτός κατά πάσα πιθανότητα εμπνεύστηκε από το Opel Blitz, ένα επιτυχημένο φορτηγό της φίρμας, όπου στη μάσκα του έφερε το όνομά του σε δύο σειρές, παράλληλες μεταξύ τους και υπό κλίση, έτσι ώστε να θυμίζουν κεραυνό.

Σύμφωνα πάντα με την προσφιλή τακτική της Opel, το λογότυπό της άλλαξε άλλες 6-7 φορές από τότε… Διατηρώντας τουλάχιστον την ίδια φιλοσοφία. Κάτι που μας κάνει να πιστεύουμε ότι θα ξαναδούμε διαφοροποιήσεις, όχι όμως τρομακτικές αλλαγές.

Porsche

Η ιστορία του λογότυπου της Porsche είναι πιθανά λιγότερο ενδιαφέρουσα, σε σχέση με αυτές των υπολοίπων Γερμανών κατασκευαστών. Ο θυρεός της προέρχεται από το οικόσημο του Ελεύθερου Λαϊκού Κράτους της Βυρτεμβέργης, της δημοκρατίας της Βαϊμάρης (1918-1933), με πρωτεύουσα τη Στουτγάρδη. Όσο για το άλογο-θυρεό της ίδιας της Στουτγάρδης, εμφανίζεται στο κέντρο, ως φόρο τιμής της πόλης που έχει την έδρα της η Porsche.

Φυσικά, η δημοκρατία της Βαϊμάρης, όπως και ο θυρεός της, μας έχει αφήσει χρόνια τώρα. Παρόλα αυτά, το λογότυπο της Porsche παραμένει το ίδιο, με ελάχιστες διαφοροποιήσεις κατά την πάροδο του χρόνου.

Volkswagen

Τα περί «αυτοκινήτου του λαού», που ουσιαστικά είναι η άμεση μετάφραση της ονομασίας Volkswagen, είναι μάλλον γνωστά. Τη δεκαετία του 1930 οι Γερμανοί ήθελαν να μετατρέψουν το αυτοκίνητο από ένα πολυτελές μέσο μετακίνησης για λίγους σε ένα εργαλείο για τα ευρύτερα λαϊκά στρώματα. Ως εκ τούτου, το Γερμανικό Λαϊκό Κόμμα, ίδρυσε το 1937 την ομώνυμη εταιρία.

Η δημιουργία ενός λαϊκού αυτοκινήτου αποτελούσε προσωπικό στοίχημα και του ίδιου του Αδόλφου Χίτλερ (πιθανά μαζί με τη Γαλλία, τη Ρωσία κ.λπ.), οπότε το πρώτο λογότυπο είχε μία χάρη και από τα εθνόσημα του τρίτου Ράιχ. Στο κέντρο του λογοτύπου υπήρχε μεν το γνωστό μέχρι και σήμερα VW, περιμετρικά όμως δεν αγκαλιαζόταν από ένα κύκλο αλλά από ένα γρανάζι και από μία περιστρεφόμενη έλικα, που προσέγγιζε τη φιλοσοφία της σβάστικας. Ταυτόχρονα, ο σχεδιασμός αυτός παρέπεμπε και στο Ginfaxi, ένα παλιό σκανδιναβικό σύμβολο που συμβόλιζε τη δεδομένη νίκη, κάθε φορά που οι βόρειοι λαοί κατέβαιναν στον πόλεμο.

Οι πρώτες διαφημίσεις της εποχής βασιζόταν στο μότο της φίρμας, «Kraft Durch Freude», που σημαίνει δύναμη μέσω της χαράς και παρουσίαζαν εικόνες ειρηνικών ανθρώπων που χρησιμοποιούν το αυτοκίνητο στις διακοπές τους. Λίγο πριν τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, ωστόσο, το λογότυπο της VW αποχωρίστηκε την εξωτερική έλικα, καθώς οι υπεύθυνοι θεωρούσαν ότι έφερνε πολύ στην εικόνα των επιδαπέδιων ανεμιστήρων. Με το πέρας του πολέμου, έφυγε και το γρανάζι, αφήνοντας πλέον το λογότυπο στη μορφή που το γνωρίζουμε σήμερα.