Τάσος Δαμήλος: Πόσο χρόνο τελικά μας γλιτώνει η Τεχνητή Νοημοσύνη;

Υπάρχει ένας χρόνος που δεν μετριέται με ρολόγια και ημερολόγια. Είναι ο χρόνος που μεσολαβεί από τη στιγμή που γεννιέται μια πρόθεση μέχρι τη στιγμή που αυτή μετατρέπεται σε αποτέλεσμα. Αυτόν τον χρόνο τον θεωρούσαμε πάντοτε σχεδόν φυσικό νόμο. Σήμερα αρχίζουμε να καταλαβαίνουμε ότι ίσως δεν είναι.

Αρκεί να κοιτάξουμε λίγο πίσω.

Το 1956 η IBM παρουσίασε τον πρώτο σκληρό δίσκο της ιστορίας, τον RAMAC 350. Πενήντα μαγνητικοί δίσκοι διαμέτρου 24 ιντσών, βάρος μεγαλύτερο από έναν τόνο και μέγεθος δύο ψυγείων. Όλη αυτή η κατασκευή αποθήκευε μόλις 5 megabytes δεδομένων. Για να μετακινηθεί χρειαζόταν περονοφόρο.

Τριάντα και πλέον χρόνια αργότερα, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, η ίδια βασική λειτουργία είχε ήδη χωρέσει σε έναν φορητό υπολογιστή που μπορούσε να μεταφέρει ένας άνθρωπος κάτω από το χέρι του.

Και το 2007 το πρώτο iPhone έκανε ακόμη ένα άλμα. Υπολογιστική ισχύς και αποθηκευτικός χώρος που θα φάνταζαν αδιανόητα την εποχή του RAMAC χωρούσαν πλέον στην τσέπη μας, μέσα σε μια συσκευή ελαφρύτερη από ένα ποτήρι νερό.

Η επιτάχυνση της εξέλιξης

Το ενδιαφέρον όμως δεν είναι μόνο η εξέλιξη της τεχνολογίας. Είναι η επιτάχυνση της εξέλιξης.

Από τον RAMAC μέχρι το laptop χρειάστηκαν περίπου τρεις δεκαετίες. Από το laptop μέχρι το smartphone λιγότερο από δύο. Και στη συνέχεια η επιτάχυνση έγινε ακόμη μεγαλύτερη.

Ο λόγος δεν ήταν μόνο ότι οι υπολογιστές έγιναν ισχυρότεροι. Ήταν ότι οι ερευνητές έπαψαν να περιορίζονται από το μηχάνημα που είχαν μπροστά τους. Με το cloud απέκτησαν πρόσβαση σε χιλιάδες επεξεργαστές που μπορούσαν να εργάζονται ταυτόχρονα. Είναι σαν τρεις μαθητές να γράφουν ταυτόχρονα την ίδια εργασία σε μια κοινή κόλλα αναφοράς , μοιράζοντας μεταξύ τους το φορτίο. Ο χρόνος ολοκλήρωσης μειώνεται θεαματικά, χωρίς να αλλάζει ο στόχος.

Για πρώτη φορά, η ίδια η υπολογιστική ισχύς έπαψε να αποτελεί το βασικό εμπόδιο.

Κάθε φορά που η επιστήμη βρίσκει έναν τρόπο να πολλαπλασιάσει τη σκέψη της, ο χρόνος από την πρόθεση στο αποτέλεσμα μικραίνει.

Σήμερα ζούμε ακόμη μία τέτοια στιγμή.

Μόνο που αυτή τη φορά δεν αλλάζει απλώς η υπολογιστική ισχύς. Αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο εξερευνούμε τις πιθανές λύσεις.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να δοκιμάσει εκατομμύρια συνδυασμούς, να απορρίψει ακατάλληλες επιλογές, να επανεκκινήσει μια διαδικασία όσες φορές χρειαστεί και να συνεχίσει χωρίς απογοήτευση και χωρίς κόπωση.

Και εδώ εμφανίζεται μια διαφορά βαθύτερη από κάθε τεχνολογική ανακάλυψη.

Ο άνθρωπος και η μηχανή δεν αντιλαμβάνονται τον χρόνο με τον ίδιο τρόπο.

Ο άνθρωπος ζει μέσα στον χρόνο. Η μηχανή απλώς λειτουργεί μέσα σε αυτόν.

Για εμάς ο χρόνος έχει βάρος, γιατί έχει τέλος. Περιμένουμε, κουραζόμαστε, χάνουμε την υπομονή μας, αλλάζουμε προτεραιότητες και εγκαταλείπουμε ιδέες επειδή πιστεύουμε ότι δεν θα προλάβουμε να τις ολοκληρώσουμε.

Ακόμη και όταν δεν το συνειδητοποιούμε, οι αποφάσεις μας επηρεάζονται από το γεγονός ότι η ζωή μας είναι πεπερασμένη. Δεν επιλέγουμε μόνο με βάση το τι είναι σωστό. Επιλέγουμε και με βάση το πόσος χρόνος μάς απομένει.

Θνητότητα και μηχανή

Όλος ο ανθρώπινος ρυθμός της έρευνας είναι, βαθιά μέσα του, συντονισμένος με τη θνητότητα.

Η μηχανή δεν κάνει αυτόν τον υπολογισμό.

Δεν αισθάνεται ότι περιμένει. Δεν βαριέται μια επανάληψη. Δεν απογοητεύεται από εκατομμύρια αποτυχημένες δοκιμές. Δεν εγκαταλείπει επειδή κουράστηκε.

Δεν σημαίνει ότι σκέφτεται όπως ο άνθρωπος.

Σημαίνει όμως ότι η σχέση της με τον χρόνο είναι ριζικά διαφορετική.

Εκεί που εμείς βλέπουμε χρόνια έρευνας, εκείνη βλέπει εκατομμύρια υπολογισμούς.

Εκεί που εμείς βλέπουμε μια ζωή εργασίας, εκείνη βλέπει έναν ακόμη κύκλο δοκιμών.

Δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο.

Επιταχύνει όμως την πορεία του προς την απάντηση.

Αυτό συμβαίνει ήδη στη φαρμακευτική έρευνα, στην ανακάλυψη νέων υλικών, στη σχεδίαση μικροτσίπ, στην αεροναυπηγική και στην πυρηνική μηχανική. Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν βρίσκει πάντα τη σωστή λύση. Μειώνει όμως δραστικά τον χρόνο που απαιτείται για να αποκλειστούν οι λανθασμένες.

Ας γυρίσουμε τώρα στο 1958.

Η Ford παρουσιάζει το Nucleon. Ένα αυτοκίνητο που θα κινούνταν με έναν μικρό πυρηνικό αντιδραστήρα και θα είχε αυτονομία περίπου 8.000 χιλιομέτρων χωρίς ανεφοδιασμό.

Η ιδέα δεν ήταν παράλογη για την εποχή της.

Το εμπόδιο ήταν τα υλικά, η θωράκιση, η ασφάλεια και η αδυναμία να μικρύνει αρκετά ένας αντιδραστήρας ώστε να χωρέσει σε ένα αυτοκίνητο.

Πέρασαν περισσότερα από πενήντα χρόνια.

Το 2009 παρουσιάστηκε το Cadillac World Thorium Fuel Concept.

Διαφορετική σχεδιαστική προσέγγιση.

Η ίδια όμως πρόθεση.

Ένα όχημα που θεωρητικά θα μπορούσε να λειτουργεί επί δεκαετίες χωρίς αλλαγή καυσίμου.

Και αυτή η ιδέα έμεινε σχέδιο.

Η πρόθεση δεν έγινε αποτέλεσμα.

Όχι επειδή έλειψε η φαντασία.

Αλλά επειδή ο χρόνος που απαιτούσε η τεχνολογία ήταν μεγαλύτερος από τις δυνατότητες της εποχής.

Σήμερα οι συνθήκες αλλάζουν.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν κατασκευάζει αντιδραστήρες. Δεν ανακαλύπτει μόνη της νέα υλικά. Δεν αντικαθιστά τους φυσικούς ή τους μηχανικούς.

Μπορεί όμως να τους επιτρέψει να εξερευνήσουν εκατομμύρια πιθανές λύσεις πολύ γρηγορότερα από όσο θα μπορούσαν μόνοι τους.

Δεν υπόσχεται ότι κάθε πρόθεση θα γίνει αποτέλεσμα.

Υπόσχεται όμως ότι θα μάθουμε πολύ γρηγορότερα ποιες προθέσεις μπορούν να οδηγήσουν σε αποτέλεσμα και ποιες όχι.

Ίσως τελικά η μεγαλύτερη ανακάλυψη της Τεχνητής Νοημοσύνης να μην είναι ένας νέος αντιδραστήρας, ένα νέο φάρμακο ή μια νέα μηχανή.

Ίσως η μεγαλύτερη ανακάλυψή της να είναι ότι μας έδειξε κάτι που υπήρχε πάντα μπροστά μας αλλά δεν το βλέπαμε: ο πιο σπάνιος φυσικός πόρος δεν ήταν ποτέ η ενέργεια, ούτε η πληροφορία.

Ήταν ο χρόνος.

Και αν αυτό είναι αλήθεια, τότε ίσως οι επόμενες δεκαετίες να μη διαφέρουν από τις προηγούμενες επειδή θα ζούμε με πιο έξυπνες μηχανές.

Θα διαφέρουν επειδή, για πρώτη φορά στην ιστορία, ο χρόνος έπαψε να είναι ο μεγαλύτερος αντίπαλος της ανθρώπινης γνώσης.

---

Who is Who

Ο Τάσος Δαμήλος είναι σύμβουλος επιχειρήσεων και εκπαιδευτής ενηλίκων.

Εδώ και χρόνια κινείται ανάμεσα στην αυτοκίνηση, τη στρατηγική και την εκπαίδευση ανθρώπων.

Πιστεύει ότι η πρόοδος ξεκινά όταν οι ιδέες γίνονται πράξη -είτε μιλάμε για έναν στόλο οχημάτων είτε για μια ομάδα ανθρώπων.

Συνδυάζει εμπειρία, χιούμορ και καθαρή ματιά στα πράγματα, γράφοντας όπως μιλά: απλά, ουσιαστικά και χωρίς ετεροπροσδιορισμούς.