Η εποχή μετά τον οδηγό

Κάποτε το αυτοκίνητο ήταν κάτι πολύ περισσότερο από ένα μέσο μετακίνησης. Ήταν ανεξαρτησία, προσωπική επιλογή, απόδραση. Η στιγμή που έκλεινες την πόρτα, έβαζες μπροστά τον κινητήρα και κρατούσες το τιμόνι στα χέρια σου είχε πάντα κάτι βαθιά προσωπικό. Ο άνθρωπος αποφάσιζε για τα πάντα. Για τη διαδρομή, για τον ρυθμό, ακόμη και για το… λάθος.

Σήμερα, ίσως για πρώτη φορά στην ιστορία της αυτοκίνησης, αυτή η σχέση αρχίζει να αλλάζει.

Η τεχνολογία Full Self Driving (FSD) εξελίσσεται πλέον με ρυθμούς που πριν από λίγα χρόνια έμοιαζαν αδιανόητοι. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η Tesla έχει ήδη περάσει σε πραγματικές συνθήκες χρήσης του συστήματος, με αυτοκίνητα που κινούνται καθημερινά στην κυκλοφορία λαμβάνοντας αυτόνομα αποφάσεις για φρενάρισμα, επιτάχυνση, αλλαγές λωρίδας και πορεία. Στην Ευρώπη, η Ολλανδία αποτέλεσε μία από τις πρώτες χώρες που άνοιξαν την πόρτα στις δοκιμές αυτής της τεχνολογίας σε δημόσιο δρόμο. Ακόμη κι αν η νομοθεσία παραμένει ιδιαίτερα αυστηρή και ο οδηγός εξακολουθεί να φέρει την ευθύνη, το μήνυμα είναι σαφές. Το μέλλον έχει ήδη αρχίσει να καταφτάνει.

Και όσο εξελίσσεται το FSD, τόσο αλλάζει και η ίδια η φιλοσοφία της αυτοκίνησης. Για δεκαετίες, η αυτοκινητοβιομηχανία προσπαθούσε να κάνει τον οδηγό καλύτερο. Σήμερα, δείχνει να προσπαθεί να τον καταστήσει περιττό.

Και ίσως το πιο εντυπωσιακό στοιχείο είναι πως όλο αυτό συμβαίνει σχεδόν αθόρυβα. Χωρίς κάποια μεγάλη επανάσταση που ξαφνικά αλλάζει τα πάντα μέσα σε μια νύχτα. Η μετάβαση γίνεται σταδιακά. Με ένα ακόμη σύστημα υποβοήθησης, με μία νέα κάμερα, με έναν αλγόριθμο που επεμβαίνει λίγο περισσότερο από πριν. Μέχρι τη στιγμή που ο οδηγός θα συνειδητοποιήσει ότι το αυτοκίνητο αρχίζει να συμμετέχει ενεργά σε κάθε απόφαση.

Το πραγματικό ερώτημα όμως δεν είναι αν τα αυτόνομα συστήματα θα γίνουν καλύτερα. Είναι σχεδόν βέβαιο πως θα γίνουν. Το ερώτημα είναι τι θα συμβεί όταν το αυτοκίνητο αρχίσει να οδηγεί καλύτερα από τον άνθρωπο.

Η στιγμή που το αυτοκίνητο αρχίζει να αποφασίζει

Για περισσότερο από έναν αιώνα, ολόκληρη η αυτοκινητική κουλτούρα βασίστηκε στην ιδέα της συμμετοχής. Ο οδηγός είχε τον έλεγχο. Ακόμη και τα λάθη αποτελούσαν κομμάτι της διαδικασίας. Η εμπειρία της οδήγησης είχε μέσα ένστικτο, συγκέντρωση, αδρεναλίνη και σε βάθος αίσθηση της μηχανολογίας. Το αυτοκίνητο απαιτούσε συμμετοχή.

Σήμερα, η τεχνολογία αρχίζει σταδιακά να αφαιρεί τον άνθρωπο από το κέντρο αυτής της εμπειρίας.

Οι κάμερες μέσα στην καμπίνα παρακολουθούν το βλέμμα του οδηγού. Οι αισθητήρες ελέγχουν κάθε κίνηση. Τα ηλεκτρονικά συστήματα παρεμβαίνουν στο τιμόνι, στη θέση του αυτοκινήτου μέσα στη λωρίδα, στην ταχύτητα, στην απόσταση ασφαλείας. Όλο και συχνότερα, το αυτοκίνητο δεν περιμένει απλώς εντολές. Αποφασίζει μόνο του τι θεωρεί σωστό.

Και όσο εξελίσσεται το FSD, τόσο αλλάζει και η ίδια η φιλοσοφία της αυτοκίνησης. Για δεκαετίες, η αυτοκινητοβιομηχανία προσπαθούσε να κάνει τον οδηγό καλύτερο. Σήμερα, δείχνει να προσπαθεί να τον καταστήσει περιττό.

Φυσικά, υπάρχουν πολύ σοβαρά επιχειρήματα υπέρ αυτής της τεχνολογίας. Ο ανθρώπινος παράγοντας εξακολουθεί να αποτελεί τη βασική αιτία τροχαίων ατυχημάτων. Κούραση, αφηρημάδα, χρήση κινητού τηλεφώνου, υπερεκτίμηση δυνατοτήτων, νεύρα, κακή κρίση. Ένα εξελιγμένο σύστημα τεχνητής νοημοσύνης δεν κουράζεται, δεν θυμώνει, δεν αποσπάται από μια ειδοποίηση στην οθόνη του κινητού. Αν η τεχνολογία καταφέρει πραγματικά να περιορίσει δραστικά τα ατυχήματα, τότε πιθανότατα θα μιλάμε για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στην ιστορία των μεταφορών.

Ταυτόχρονα, η καθημερινότητα των ανθρώπων θα αλλάξει ριζικά. Πολύωρες μετακινήσεις χωρίς άγχος, λιγότερη κούραση στην πόλη, μεγαλύτερη ελευθερία για ηλικιωμένους ή ανθρώπους με κινητικές δυσκολίες. Για εκατομμύρια οδηγούς, το αυτοκίνητο θα πάψει να αποτελεί πηγή πίεσης και θα μετατραπεί σε έναν χώρο μετακίνησης όπου απλώς επιβιβάζεσαι και φτάνεις στον προορισμό σου.

Μαζί με την τεχνολογία αλλάζει σταδιακά και το ίδιο το μοντέλο της αυτοκίνησης, με τα αυτοκίνητα να μετατρέπονται όλο και περισσότερο σε ψηφιακές πλατφόρμες υπηρεσιών και συνδρομών.

Το τέλος της οδήγησης όπως τη γνωρίζαμε

Όμως κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή συνοδεύεται και από ένα τίμημα.

Γιατί όσο το αυτοκίνητο γίνεται ασφαλέστερο και εξυπνότερο, τόσο χάνει ένα μέρος του χαρακτήρα του. Η σχέση ανθρώπου και μηχανής αλλάζει μορφή. Η ελευθερία μετατρέπεται σταδιακά σε επιτηρούμενη διαδικασία. Το αυτοκίνητο σε διορθώνει, σε προειδοποιεί, σε παρακολουθεί, καταγράφει τις αντιδράσεις σου, αξιολογεί τη συμπεριφορά σου. Για πρώτη φορά, η αυτοκίνηση αρχίζει να απομακρύνεται από την έννοια της προσωπικής ελευθερίας και να πλησιάζει τη λογική της απόλυτα ελεγχόμενης μετακίνησης.

Ίσως το πιο παράξενο στοιχείο αυτής της νέας εποχής να είναι ότι ο άνθρωπος αρχίζει σταδιακά να απαλλάσσεται από την ευθύνη της οδήγησης. Και μαζί με την ευθύνη, χάνεται σιγά σιγά και η συμμετοχή. Γιατί η ελευθερία πίσω από ένα τιμόνι δεν ήταν ποτέ μόνο δικαίωμα. Ήταν και ευθύνη.

Υπάρχει επίσης και κάτι ακόμη που ίσως αποδειχθεί σημαντικότερο από την ίδια την τεχνολογία. Η σταδιακή απώλεια της οδηγικής κουλτούρας.

Οι επόμενες γενιές πιθανότατα θα μεγαλώσουν διαφορετικά. Για έναν νεότερο άνθρωπο που έχει μάθει να ζει μέσα σε έναν κόσμο αλγορίθμων, τεχνητής νοημοσύνης και διαρκούς ψηφιακής καθοδήγησης, η ιδέα ενός αυτοκινήτου που οδηγεί μόνο του ίσως να μοιάζει απολύτως φυσιολογική. Ίσως να μη νιώθει ποτέ την ανάγκη να οδηγήσει πραγματικά. Ίσως να μην τον ενδιαφέρει η αίσθηση του τιμονιού, η συμμετοχή, η ίδια η πράξη της οδήγησης.

Και κάπου εκεί βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή όλων.

Για γενιές ολόκληρες, το αυτοκίνητο ήταν όνειρο. Ήταν ο μπάσος ήχος ενός V κινητήρα, μια ονειρική επαρχιακή διαδρομή, ένα ταξίδι χωρίς συγκεκριμένο προορισμό. Ήταν η αίσθηση πως εσύ κρατάς τον έλεγχο.

Ίσως ακούγεται παράξενο σε μια εποχή τεχνητής νοημοσύνης και αλγορίθμων, όμως υπάρχουν ακόμη οδηγοί που πιστεύουν πως η πραγματική αξία ενός αυτοκινήτου βρίσκεται στις στιγμές όπου τίποτα δεν παρεμβάλλεται ανάμεσα στον άνθρωπο, τη μηχανή και τον δρόμο.

Το αυτοκίνητο του μέλλοντος πιθανότατα θα είναι ασφαλέστερο, καθαρότερο, πιο αποτελεσματικό και τεχνολογικά ανώτερο από κάθε προηγούμενο. Μπορεί όμως να είναι και το πρώτο αυτοκίνητο στην ιστορία που δεν θα ζητά πραγματικά τη συμμετοχή του ανθρώπου.

Και τότε, ίσως η μεγαλύτερη αλλαγή που θα έχει φέρει το Full Self Driving να μην αφορά τελικά τους δρόμους ή την τεχνολογία.

Αλλά τον ίδιο τον άνθρωπο που κάποτε αγαπούσε να οδηγεί.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Κάμερες AI και ΚΟΚ - Πότε η τεχνολογία προστατεύει και πότε ξεπερνά τα όρια

Με «σύμφωνο συμβίωσης» η εξέλιξη των νέων αυτοκινήτων

Πόσο κοντά είναι οι Κινέζοι στο 20% της ευρωπαϊκής αγοράς αυτοκινήτου;